Jesse, een 12-jarige leerling uit klas 1 heeft tijdens het werken in de moestuin een andere leerling geslagen, drie keer zelfs. De andere jongen kwam languit in de modder terecht, met een kapotte lip. Onacceptabel. Vindt u ook niet? Later blijkt dat de klasgenoot van Jesse meerdere keren een vervelende opmerking heeft gemaakt over het recente overlijden van Jesse’s vader. Dit maakte hem boos en verdrietig.

Begrip is geboren.

Soms heeft iemand de woorden niet paraat die nodig zijn om een situatie te veranderen en kiest hij ervoor om dit met zijn vuisten te doen. Een andere keer kiest iemand om niet te reageren en weer een andere keer gaat hij weg.

In de literatuur heet dit fight, flight of freeze. Vechten, vluchten of verstarren. Drie mogelijkheden waar je soms onbewust een keuze uit maakt wanneer je je onveilig of bedreigd voelt. Je zenuwstelsel neemt het van je over. Het dier in je krijgt de overhand. Een instinctieve reflex die de mens lang geleden hielp om te overleven.

Het is duidelijk dat deze leerling heeft gekozen voor vechten. Is dit nu iets waar wij als school een hoge straf op moeten leggen of zouden we naast een berisping ook trots mogen zijn dat Jesse voor zichzelf is opgekomen? Want kunnen we verwachten dat kinderen van 12 op rustige wijze met verstandige woorden adequaat op moeilijke situaties reageren?

Het is een dilemma, en dat blijft het ook.

Hoe belangrijk is assertiviteit? Grenzen aangeven en ‘nee’ durven zeggen. Dit zijn toch vaardigheden die onontbeerlijk zijn in de hedendaagse samenleving? In mijn optiek wel. Als volwassene vind ik het soms al lastig om in stressvolle situaties vanuit mijn volle verstand te reageren. Hoe moet dit dan zijn voor kinderen van 12?

Enkele weken geleden hebben we tijdens een mentoruur rollenspellen gespeeld waarin iemand een journalist speelde en de ander mocht oefenen om de reactie te geven die hij zou willen geven. Dat bleek niet eenvoudig. Zodra we van ons stuk worden gebracht door een dwingende journalist of door een kwetsende opmerking van een klasgenoot, kunnen we niet meer zo gemakkelijk bij ons verstand. Voor de leerlingen was dit wel een eye opener.

Iedere situatie vraagt om verkenning. Je kunt pas de juiste reactie geven wanneer je het hele verhaal kent. Wanneer je je oordeel uitstelt en eerst vragen stelt. Open vragen om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de situatie. Alleen dan doe je niemand tekort. Ook jezelf niet.

Bovenstaande column is verschenen in de Stellingwerf Courant 18 oktober 2017

Stellingwerf 20171011

Advertenties